Xe nâng người
Xe nâng người cắt kéo
Xe nâng người Boom Lift
Thang nâng người
Xe nâng hàng
Xe nâng dầu
Xe nâng điệnCác loại xe nâng được chia theo bốn cách: theo nguồn động lực, theo tư thế điều khiển, theo kết cấu làm việc và theo 7 nhóm của chuẩn ITA. Mỗi cách phân loại trả lời một câu hỏi khác nhau khi chọn xe: xe chạy ở đâu, ai lái, và xe làm được việc gì.
Chọn sai loại xe thường lộ ra ngay tuần làm việc đầu tiên. Xe dầu bị cấm vào kho thực phẩm, xe đối trọng không xoay được trong lối kệ hẹp, xe nâng tay không với tới tầng kệ thứ hai. Bài này đi qua các loại xe nâng hàng, đặc điểm, dải tải trọng thường gặp và cách chọn theo từng kiểu kho.
Xe nâng có mấy loại?
Xe nâng không có một con số loại cố định, vì cùng một chiếc xe có thể được gọi theo nhiều cách phân loại khác nhau. Ví dụ, một chiếc stacker là xe điện nếu xét nguồn động lực, là xe đứng lái nếu xét tư thế, và thuộc nhóm III theo chuẩn ITA.
Bốn cách phân loại phổ biến:
- Theo nguồn động lực: xe nâng điện, xe nâng dầu, xe nâng gas (và xăng), xe nâng tay.
- Theo tư thế điều khiển: xe nâng ngồi lái, đứng lái và dắt lái.
- Theo kết cấu làm việc: xe nâng đối trọng, xe 3 bánh, reach truck, stacker, xe nâng tay cao, order picker, side loader, xe nâng địa hình.
- Theo chuẩn ITA: 7 nhóm từ I đến VII, dùng trong catalog và tài liệu đào tạo quốc tế.
Nếu mới bắt đầu tìm hiểu, nên đọc trước bài xe nâng là gì để nắm cấu tạo và các thông số cơ bản.
Phân loại xe nâng theo nguồn động lực
Phân loại xe nâng theo nguồn động lực cho biết xe dùng được ở môi trường nào. Nguồn năng lượng quyết định khí thải, tiếng ồn và thời gian làm việc liên tục của xe. Đây là cách phân loại người mua và người thuê xe dùng nhiều nhất.
| Loại xe | Nguồn năng lượng | Tải trọng thường gặp | Môi trường phù hợp |
|---|---|---|---|
| Xe nâng điện | Ắc quy chì axit hoặc lithium | 1 – 5 tấn | Kho kín, kho lạnh, thực phẩm, điện tử |
| Xe nâng dầu | Động cơ diesel | 1,5 – 10 tấn | Bãi ngoài trời, cảng, vật liệu xây dựng |
| Xe nâng gas | Khí hóa lỏng LPG, một số xe chạy cả xăng | 1,5 – 3,5 tấn | Nhà xưởng thông thoáng, trong và ngoài trời |
| Xe nâng tay | Sức người và bơm thủy lực | 2 – 3 tấn | Mặt sàn phẳng, quãng đường ngắn |
Dải tải trọng là mức thường gặp trên thị trường, không phải giới hạn của từng loại.
Xe nâng điện
Xe nâng điện là dòng xe dùng mô-tơ điện chạy bằng ắc quy, không xả khí thải và vận hành êm. Dòng đối trọng thông dụng có tải 1 – 5 tấn, ắc quy chì axit hoặc lithium. Lợi thế lớn nhất là dùng được trong kho kín, đổi lại cần khu sạc và thời gian sạc giữa các ca.
Chi tiết có trong bài xe nâng điện.
Xe nâng dầu
Xe nâng dầu là dòng xe dùng động cơ diesel, lực kéo mạnh và chạy liên tục nhiều ca chỉ cần đổ thêm nhiên liệu. Dải tải thường gặp 1,5 – 10 tấn, xe hạng nặng còn lớn hơn nhiều. Khí thải và tiếng ồn khiến xe dầu không hợp kho kín, nhưng là lựa chọn phổ biến ở bãi, cảng và công trình.
Chi tiết có trong bài xe nâng dầu.
Xe nâng gas (LPG)
Xe nâng gas là dòng xe dùng động cơ đốt trong chạy khí hóa lỏng LPG, một số model chạy được cả xăng. Khí thải ít hơn xe dầu nên dùng được trong nhà xưởng thông thoáng, tải thường gặp 1,5 – 3,5 tấn. Lưu ý thực tế là phải có chỗ cất và thay bình gas đúng quy định phòng cháy.
Chi tiết có trong bài xe nâng gas.
Xe nâng tay
Xe nâng tay là dòng xe không có động cơ, dùng sức người kéo và bơm thủy lực để nhấc pallet lên khoảng 200 mm. Tải thông dụng 2 – 3 tấn, giá thấp và không cần người lái có chứng chỉ vận hành xe nâng hàng. Xe nâng tay chỉ để kéo pallet trên sàn phẳng, không dùng để xếp hàng lên kệ.
Các biến thể có trong bài xe nâng tay.
So sánh chi phí và cách chọn giữa hai loại phổ biến nhất có trong bài so sánh xe nâng điện và xe nâng dầu.
Phân loại xe nâng theo tư thế điều khiển
Phân loại xe nâng theo tư thế điều khiển dựa vào vị trí người lái: ngồi trên ghế, đứng trên sàn xe hay đi bộ phía sau xe. Tư thế lái quyết định xe hợp với quãng đường dài hay ngắn và với việc lên xuống xe nhiều hay ít.
Xe nâng ngồi lái
Xe nâng ngồi lái là dòng xe mà người lái ngồi trên ghế có tựa và dây an toàn, gồm hầu hết xe đối trọng chạy điện, dầu và gas. Tư thế ngồi giảm mệt khi chạy quãng dài và làm liên tục cả ca. Đây là loại xe đòi hỏi người lái có thẻ an toàn nhóm 3 và chứng chỉ vận hành.
Xe nâng đứng lái
Xe nâng đứng lái là dòng xe mà người lái đứng trên sàn xe, thường là xe nâng điện đứng lái như reach truck và stacker. Người lái lên xuống xe nhanh, hợp với công việc phải xuống xe kiểm hàng liên tục. Thân xe gọn nên chạy được lối kệ hẹp hơn xe ngồi lái.
Xe nâng dắt lái
Xe nâng dắt lái là dòng xe mà người lái đi bộ phía sau và điều khiển bằng tay cầm, như xe nâng tay điện và stacker dắt lái. QCVN 25:2015/BLĐTBXH giới hạn tốc độ xe dắt lái có tốc độ thay đổi không quá 6 km/h, nên loại này chỉ hợp quãng ngắn.
Khác biệt khi vận hành giữa hai tư thế có trong bài xe nâng đứng lái và ngồi lái.
Phân loại xe nâng theo kết cấu làm việc
Phân loại xe nâng theo kết cấu làm việc cho biết xe làm được việc gì. Mỗi kết cấu hợp một việc: nâng hàng ở lối rộng, xếp kệ cao ở lối hẹp, chở hàng dài hay chạy trên nền đất. Đây là cách phân loại quan trọng nhất khi lập phương án kho.
Xe nâng đối trọng (counterbalance)
Xe nâng đối trọng là dòng xe có càng nhô ra phía trước và khối đối trọng phía sau để cân bằng hàng, là loại phổ biến nhất trong kho xưởng. Xe làm được cả trong kho lẫn ngoài bãi, chạy điện, dầu hoặc gas. Điểm yếu là thân dài, cần lối đi rộng để quay đầu khi lấy hàng trên kệ.
Xe nâng điện 3 bánh
Xe nâng điện 3 bánh là dòng xe đối trọng chạy điện có một cụm bánh sau dẫn hướng, nên bán kính quay vòng nhỏ hơn xe 4 bánh cùng tải. Tải thường gặp 1 – 2 tấn, hợp kho nền phẳng, lối đi vừa. Không hợp nền gồ ghề hay dốc, vì độ ổn định ngang kém hơn xe 4 bánh khi cua có tải.
Chi tiết có trong bài xe nâng 3 bánh.
Reach truck
Reach truck là dòng xe điện đứng lái có khung nâng trượt ra phía trước để lấy hàng, rồi thu về trong thân xe khi di chuyển. Tải thường gặp khoảng 1,2 – 2,5 tấn, nâng cao tới khoảng 10 – 12 m. Nhờ thân xe ngắn, reach truck chạy được lối kệ hẹp hơn nhiều so với xe đối trọng.
Chi tiết có trong bài xe nâng reach truck.
Stacker
Stacker là dòng xe điện gọn nhẹ, đứng lái hoặc dắt lái, có hai chân chống phía trước để giữ ổn định thay cho đối trọng lớn. Tải thường gặp 1 – 2 tấn, nâng khoảng 3 – 5 m. Stacker hợp kho vừa và nhỏ, sàn phẳng, không cần xe đối trọng cỡ lớn.
Xe nâng tay cao
Xe nâng tay cao là dòng xe nâng tay có khung nâng, dùng bơm tay hoặc bơm điện để nâng hàng lên kệ thấp. Tải khoảng 0,5 – 2 tấn, nâng khoảng 1,6 – 3 m. Loại này hợp kho nhỏ, tần suất nâng thấp và ngân sách hạn chế.
Order picker
Order picker là dòng xe điện đưa cả người lái lên cao cùng sàn điều khiển để lấy lẻ từng thùng hàng trên kệ. Xe chạy lối rất hẹp và thuộc nhóm xe lối hẹp trong chuẩn ITA. Người lái phải đeo dây an toàn nối vào điểm neo trên xe khi làm việc trên cao.
Side loader
Side loader là dòng xe lấy hàng từ bên hông xe thay vì phía trước, chuyên chở hàng dài như thép ống, thép hình, gỗ tấm. Xe chạy dọc lối kệ và đặt hàng dài song song với lối, nên lối đi hẹp hơn nhiều so với xe đối trọng chở cùng loại hàng.
Xe nâng địa hình
Xe nâng địa hình là dòng xe có lốp hơi cỡ lớn, gầm cao, thường dẫn động hai cầu, dùng trên nền đất và công trường chưa hoàn thiện. Loại này thuộc nhóm VII trong chuẩn ITA. Xe không hợp kho kín vì kích thước lớn và dùng động cơ diesel.
Phân loại xe nâng theo chuẩn ITA
Chuẩn ITA (Industrial Truck Association, Hiệp hội Xe công nghiệp Hoa Kỳ) chia xe nâng thành 7 nhóm theo nguồn động lực, loại lốp và công năng. Cơ quan an toàn lao động Hoa Kỳ OSHA dùng cách chia này trong tài liệu đào tạo người lái, và nhiều catalog xe nhập khẩu ghi nhóm ITA.
| Nhóm | Tên gọi | Ví dụ |
|---|---|---|
| I | Xe nâng điện có người lái ngồi hoặc đứng | Xe điện đối trọng 3 bánh, 4 bánh |
| II | Xe nâng điện lối hẹp | Reach truck, order picker, side loader |
| III | Xe nâng điện dắt lái hoặc dắt lái kết hợp đứng lái | Xe nâng tay điện, stacker dắt lái |
| IV | Xe nâng động cơ đốt trong, lốp đặc | Xe dầu, xe gas lốp đặc trong nhà xưởng |
| V | Xe nâng động cơ đốt trong, lốp hơi | Xe dầu, xe gas lốp hơi ngoài bãi |
| VI | Xe đầu kéo điện và động cơ đốt trong | Xe kéo toa hàng trong nhà máy, sân bay |
| VII | Xe nâng địa hình | Xe nâng công trường, xe nâng cần vươn |
Nguồn: OSHA – Forklift Classifications.
Xe nâng dùng trong kho gồm những loại nào?
Các loại xe nâng trong kho chủ yếu là xe điện: xe đối trọng, reach truck, stacker và order picker. Kho thường kín nên cần xe không khí thải. Xe nâng hàng trong kho cụ thể là loại nào phụ thuộc chiều cao kệ, bề rộng lối đi và nhiệt độ kho.
Bề rộng lối đi là yếu tố loại xe nhanh nhất:
| Kiểu lối đi | Loại xe nâng | Bề rộng lối đi tham khảo |
|---|---|---|
| Lối rộng | Xe nâng đối trọng ngồi lái | Từ khoảng 3,6 m |
| Lối hẹp | Reach truck | Khoảng 2,4 – 3,4 m |
| Lối rất hẹp | Xe lối hẹp mâm xoay, order picker | Dưới khoảng 1,7 m |
Quy đổi từ số liệu của Cisco-Eagle; con số chính xác phụ thuộc kích thước pallet và model xe.
Kho lạnh cần xe nâng điện bản chuyên dụng, không dùng xe thường. Nhiệt độ âm làm ắc quy giảm dung lượng, dầu thủy lực đặc lại và hơi nước ngưng tụ trong bộ điều khiển khi xe ra vào kho. Chi tiết có trong bài xe nâng kho lạnh.
Cách chọn loại xe nâng phù hợp
Cách chọn loại xe nâng phù hợp là trả lời lần lượt năm câu hỏi: nâng bao nhiêu, cao bao nhiêu, chạy ở đâu, lối rộng bao nhiêu và làm mấy ca. Câu trả lời của câu trước sẽ loại bớt lựa chọn cho câu sau.
- Tải trọng và tâm tải: khối lượng kiện nặng nhất và chiều dài kiện, vì kiện dài làm giảm sức nâng thực tế của xe.
- Chiều cao nâng và chiều cao khung khi hạ: tầng kệ cao nhất, cửa kho và cửa container xe phải đi qua.
- Môi trường làm việc: kho kín chọn xe điện; bãi ngoài trời, nền đất chọn xe dầu lốp hơi; kho lạnh chọn xe điện chuyên dụng.
- Bề rộng lối đi: lối dưới khoảng 3,4 m thì xe đối trọng khó xoay, cần reach truck hoặc stacker.
- Số ca làm việc: làm 2 – 3 ca liên tục thì xe dầu, xe gas hoặc xe điện có ắc quy dự phòng.
Các dòng xe đang được dùng phổ biến cho kho xưởng miền Nam được liệt kê tại danh mục xe nâng hàng.
Câu hỏi thường gặp về các loại xe nâng
Loại xe nâng nào phổ biến nhất?
Loại xe nâng phổ biến nhất trong kho xưởng là xe nâng đối trọng, chạy điện hoặc chạy dầu, tải 1,5 – 3 tấn. Xe đối trọng làm được cả trong kho và ngoài bãi, không cần kệ hay lối đi chuyên dụng. Với các kho kệ cao và lối hẹp, reach truck và stacker dần thay thế một phần xe đối trọng.
Xe nâng tay có mấy loại?
Các loại xe nâng tay gồm hai nhóm: xe nâng tay thấp và xe nâng tay cao. Xe nâng tay thấp nhấc pallet khoảng 200 mm để kéo trên sàn, tải 2 – 3 tấn; xe nâng tay cao đưa hàng lên kệ khoảng 1,6 – 3 m. Mỗi nhóm có bản bơm tay và bản chạy điện.
Xe nâng điện có mấy loại?
Các loại xe nâng điện thường gặp gồm năm loại: xe điện đối trọng 4 bánh, xe điện 3 bánh, reach truck, stacker và xe nâng tay điện. Nếu xét theo ắc quy, xe nâng điện còn chia thành xe dùng ắc quy chì axit và xe dùng ắc quy lithium.
Xe nâng đối trọng khác reach truck như thế nào?
Xe nâng đối trọng giữ hàng phía trước thân xe nhờ khối đối trọng phía sau, còn reach truck thu hàng vào trong thân xe khi di chuyển. Vì vậy reach truck ngắn hơn và chạy được lối kệ hẹp hơn, nhưng chỉ hợp sàn phẳng trong kho. Xe đối trọng chạy được cả ngoài bãi.
Kết luận
Các loại xe nâng được chia theo nguồn động lực, tư thế điều khiển, kết cấu và 7 nhóm ITA, mỗi cách trả lời một câu hỏi khi chọn xe. Để chọn đúng, hãy xác định lần lượt tải trọng, chiều cao nâng, môi trường, bề rộng lối đi và số ca làm việc.
