Xe nâng người
Xe nâng người cắt kéo
Xe nâng người Boom Lift
Thang nâng người
Xe nâng hàng
Xe nâng dầu
Xe nâng điệnCấu tạo xe nâng người gồm những bộ phận nào, và bộ phận nào quyết định chiếc xe đứng vững khi bạn đang làm ở trên cao? Cấu tạo xe nâng người gồm 6 nhóm: cơ cấu nâng, khung gầm, hệ thống thủy lực, hệ thống điện, sàn thao tác và hệ thống an toàn. Các nhóm này phối hợp theo nguyên lý điện điều khiển, thủy lực tạo lực.
Hiểu sai cấu tạo dẫn tới đọc sai lỗi: tưởng hỏng motor trong khi chỉ kẹt một van, hoặc tưởng xe hết dầu trong khi xe đang khóa chức năng vì cảm biến nghiêng. Bài này đi qua từng bộ phận của xe nâng người, chủ yếu là xe cắt kéo chạy điện phổ biến nhất, kèm vai trò và lỗi thực tế của từng bộ phận.
Cấu tạo xe nâng người gồm những bộ phận nào?
Cấu tạo xe nâng người gồm 6 nhóm bộ phận, mỗi nhóm đảm nhận một nhiệm vụ riêng: nâng sàn, chịu tải và di chuyển, tạo lực, cấp điện và điều khiển, chở người, và bảo vệ người trên cao.
| Nhóm bộ phận | Gồm những gì | Nhiệm vụ |
|---|---|---|
| Cơ cấu nâng | Khung cắt kéo, cần nâng hoặc cột trượt | Đưa sàn thao tác lên cao |
| Khung gầm | Khung đế, bánh xe, phanh, thanh chống ổ gà | Chịu toàn bộ tải, di chuyển và giữ xe ổn định |
| Hệ thống thủy lực | Bơm, motor bơm, cụm van, xi lanh nâng, xi lanh lái, thùng dầu | Tạo lực nâng sàn và đánh lái |
| Hệ thống điện | Ắc quy, bộ sạc, bộ điều khiển, motor di chuyển, dây và công tắc | Cấp nguồn và ra lệnh cho mọi chức năng |
| Sàn thao tác | Mặt sàn, lan can, cửa, sàn nới rộng, điểm neo dây đai | Chở người, dụng cụ, vật tư |
| Hệ thống an toàn | Nút dừng khẩn cấp, hạ khẩn cấp, cảm biến nghiêng, cảm biến quá tải, còi báo | Ngăn lật, ngăn rơi, đưa người xuống khi có sự cố |
Nhóm cơ cấu nâng là phần khác nhau nhiều nhất giữa các loại xe. Năm nhóm còn lại có mặt trên hầu hết xe nâng người, chỉ khác về kích thước và cách bố trí.
Cơ cấu nâng của xe nâng người có những dạng nào?
Cơ cấu nâng của xe nâng người có ba dạng chính: khung cắt kéo, cần nâng và cột trượt. Dạng cơ cấu nâng quyết định xe chỉ nâng thẳng đứng hay vươn được ra ngoài.
Khung cắt kéo
Khung cắt kéo là chuỗi các cặp thanh thép bắt chéo hình chữ X, nối với nhau bằng chốt, dùng trên xe nâng người cắt kéo. Khi xi lanh nâng đẩy một cặp thanh, cả chuỗi duỗi ra và đẩy sàn lên thẳng đứng. Mỗi tầng chữ X cho thêm một khoảng chiều cao, nên xe càng cao càng nhiều tầng. Vì tâm sàn luôn nằm trên chân đế, xe cắt kéo rất ổn định khi đứng yên, nhưng không vươn ngang được. Các chốt và bạc lót ở khớp chữ X là chỗ mòn sớm nhất, thường lộ ra bằng tiếng kêu cót két khi nâng hạ. Chi tiết về loại xe này có trong bài xe nâng người cắt kéo là gì.
Cần nâng
Cần nâng là kết cấu thép gắn trên bàn xoay, nâng giỏ lên cao và vươn ra ngoài chân đế, dùng trên boom lift và xe chân nhện. Cần nâng có loại thẳng ống lồng và loại gập nhiều khớp. Vì giỏ ra ngoài chân đế, xe cần thêm đối trọng và cảm biến giới hạn vùng làm việc. Cấu tạo chi tiết từng phần của cần nâng, bàn xoay và cần phụ nằm trong bài xe nâng người boom lift là gì.
Cột trượt
Cột trượt là các đoạn cột nhôm hoặc thép lồng vào nhau, trượt lên theo phương thẳng đứng, dùng trên thang nâng người. Cột trượt cho xe rất gọn, đi lọt lối hẹp giữa các kệ, nhưng sàn nhỏ, thường chỉ cho một người.
Khung gầm xe nâng người gồm những gì?
Khung gầm xe nâng người là phần đế bằng thép chịu toàn bộ tải của xe, mang bánh xe, phanh, ắc quy hoặc động cơ, thùng dầu và các thiết bị chống lật. Khung gầm càng nặng và rộng, trọng tâm xe càng thấp.
- Bánh xe: xe cắt kéo trong nhà dùng bánh đặc không để vết trên sàn epoxy. Xe địa hình dùng bánh gai lớn, thường dẫn động 4 bánh.
- Phanh: phanh tự động, đóng bằng lò xo và chỉ nhả khi xe nhận lệnh chạy. Thả cần điều khiển là phanh đóng ngay, kể cả khi mất điện.
- Thanh chống ổ gà: hai thanh thép dưới gầm xe cắt kéo, tự hạ xuống sát nền khi sàn nâng lên. Thanh này chặn bánh xe rơi sâu xuống hố hay rãnh, ngăn xe nghiêng lật khi đang nâng.
- Ngăn ắc quy và ngăn thủy lực: hai khoang hai bên khung gầm, mở ra được để kiểm tra và bảo dưỡng.
Lỗi thực tế hay gặp ở khung gầm là thanh chống ổ gà bị cong hoặc kẹt bùn đất. Thanh không hạ được thì công tắc báo lỗi, xe khóa chức năng chạy khi sàn đang nâng.
Hệ thống thủy lực xe nâng người gồm những bộ phận nào?
Hệ thống thủy lực xe nâng người gồm bơm và motor bơm, cụm van điều khiển, xi lanh nâng, xi lanh lái và thùng dầu, có nhiệm vụ biến điện năng thành lực nâng sàn và lực đánh lái.
Cụm bơm thủy lực
Cụm bơm thủy lực gồm bơm và motor bơm. Bơm hút dầu từ thùng và đẩy dầu đi với áp suất cao, còn motor bơm là motor điện quay bơm. Trên xe cắt kéo chạy điện, motor bơm thường là motor một chiều chạy bằng ắc quy, hoạt động mỗi khi người vận hành nâng sàn hoặc đánh lái. Motor bơm loại này thường có chổi than, nên chổi than mòn là nguyên nhân phổ biến khiến motor yếu dần. Khi cuộn dây cháy, motor có thể được quấn lại, như phân tích trong bài quấn lại motor đánh lái xe nâng người.
Cụm van điều khiển
Cụm van điều khiển là khối thép có nhiều van điện từ, nhận lệnh từ bộ điều khiển và chia dầu tới đúng xi lanh. Mỗi chức năng như nâng, lái trái, lái phải có van riêng. Cụm van còn có van an toàn giới hạn áp suất, bảo vệ hệ thống khi quá tải. Cuộn van điện từ bị đứt hoặc lõi van bị kẹt cặn là lý do khiến một chức năng ngừng hoạt động trong khi các chức năng khác vẫn bình thường.
Xi lanh nâng
Xi lanh nâng là xi lanh thủy lực đẩy khung cắt kéo duỗi ra, thường có một hoặc hai chiếc tùy chiều cao xe. Trên thân xi lanh nâng có van giữ tải, luôn đóng để khóa dầu trong xi lanh, chỉ mở khi có lệnh hạ. Nhờ van này, sàn không tự tụt khi đang làm việc. Núm hạ khẩn cấp trên nhiều xe thực chất là cần mở bằng tay chính van giữ tải này. Phớt xi lanh mòn hoặc ty xi lanh bị xước sẽ gây xì dầu và tụt sàn, phân tích trong bài nguyên nhân tụt ben xe nâng người.
Xi lanh lái
Xi lanh lái là xi lanh thủy lực hai chiều nối với thanh giằng của hai bánh trước, đẩy bánh xe sang trái hoặc phải. Trên các dòng xe cắt kéo phổ biến như Genie GS và JLG ES, bánh lái được đẩy bằng xi lanh lái chứ không phải bằng motor điện. Khi người vận hành bấm nút lái, motor bơm quay và van lái mở để dầu vào xi lanh. Chỉ một số dòng xe chạy điện hoàn toàn, không dùng thủy lực, mới đánh lái bằng bộ chấp hành điện.
Thùng dầu thủy lực
Thùng dầu thủy lực là bình chứa dầu cho toàn hệ thống, có lọc dầu và vạch báo mức. Mức dầu chỉ đọc đúng khi sàn hạ hết, vì khi sàn đang nâng, một phần dầu nằm trong xi lanh. Dầu bẩn hoặc lẫn nước làm kẹt van và mòn bơm nhanh, nên dầu và lọc được thay theo lịch bảo dưỡng của hãng.
Hệ thống điện xe nâng người gồm những bộ phận nào?
Hệ thống điện xe nâng người gồm ắc quy, bộ sạc, bộ điều khiển trung tâm, motor di chuyển, dây điện và các công tắc, cảm biến. Trên xe chạy điện, hệ thống này cấp nguồn cho mọi chức năng.
Ắc quy
Ắc quy là nguồn năng lượng của xe nâng người chạy điện, phổ biến là 4 bình 6V nối tiếp thành hệ 24V trên các dòng xe cắt kéo 6–12m như Genie GS-1930 hay JLG 1930ES. Bộ sạc gắn sẵn trên xe, cắm điện lưới 220V để sạc. Một xe sạc đầy thường làm được khoảng 6–8 giờ tùy mức chạy liên tục. Ắc quy axit chì cần châm nước cất định kỳ. Để xe cạn điện lâu ngày làm ắc quy chai nhanh, xe sạc đầy nhưng mau hết điện.
Bộ điều khiển trung tâm
Bộ điều khiển trung tâm, thường gọi là hộp ECU, là bộ não của xe nâng người, nhận tín hiệu từ cần điều khiển và cảm biến rồi ra lệnh cho motor và van. Bộ điều khiển cũng là nơi khóa chức năng khi có điều kiện không an toàn và hiển thị mã lỗi. Cấu tạo và lỗi thường gặp của bộ phận này có trong bài hộp ECU xe nâng người.
Motor di chuyển
Motor di chuyển là bộ phận quay bánh xe để xe nâng người chạy tiến, lùi. Xe đời cũ thường dùng motor thủy lực gắn trong bánh, được bơm cấp dầu. Nhiều dòng xe đời mới chuyển sang motor điện gắn trực tiếp ở bánh, chạy êm và tiết kiệm điện hơn. Khi sàn đang nâng, bộ điều khiển tự giới hạn tốc độ motor di chuyển ở mức rất chậm.
Sàn thao tác xe nâng người có cấu tạo thế nào?
Sàn thao tác xe nâng người là mặt sàn thép chống trượt có lan can bao quanh, cửa ra vào tự đóng, điểm neo dây đai và bảng điều khiển trên sàn.
- Lan can: cao khoảng 1,1m, có thanh giữa và tấm chắn chân. Nhiều xe cho gập lan can để chui qua cửa thấp khi di chuyển.
- Sàn nới rộng: phần sàn trượt ra phía trước trên xe cắt kéo, thường dài khoảng 0,9m, để với gần tường hoặc trần hơn.
- Cửa ra vào: cửa lật hoặc thanh trượt tự đóng sau khi người bước vào.
- Điểm neo dây đai: vị trí được tính toán chịu lực để móc dây đai an toàn toàn thân.
- Nhãn tải trọng: ghi tải tối đa và số người tối đa, xe cắt kéo 6–12m phổ biến 227–450kg.
Chiều cao sàn là thông số khác với chiều cao làm việc mà người ta thường hỏi khi thuê, cách quy đổi có trong bài working height và platform height khác nhau thế nào.
Hệ thống an toàn trên xe nâng người gồm những gì?
Hệ thống an toàn trên xe nâng người gồm các thiết bị ngắt, khóa và cảnh báo, hoạt động tự động để ngăn lật xe, ngăn quá tải và đưa người xuống khi có sự cố.
- Nút dừng khẩn cấp: có ở cả bảng điều khiển dưới đất và trên sàn, nhấn là ngắt toàn bộ chức năng.
- Hạ khẩn cấp: núm hoặc cần mở van giữ tải bằng tay, cho sàn hạ xuống bằng trọng lực khi mất điện.
- Cảm biến nghiêng: báo động và khóa chức năng nâng, chạy khi xe đứng vượt độ nghiêng cho phép. Nguyên lý có trong bài cảm biến góc nghiêng xe nâng người.
- Cảm biến quá tải: khóa chức năng nâng khi tải trên sàn vượt mức cho phép.
- Công tắc kích hoạt: nút bóp trên cần điều khiển, không bóp thì xe không chạy, không nâng.
- Giới hạn tốc độ khi nâng: xe chỉ chạy rất chậm khi sàn đang ở trên cao.
- Còi và đèn cảnh báo: báo khi sàn đang hạ, khi xe di chuyển và khi có lỗi.
Cách thử từng thiết bị an toàn trước ca làm việc có trong bài kiểm tra an toàn xe nâng người.
Xe nâng người hoạt động theo nguyên lý nào?
Xe nâng người hoạt động theo nguyên lý điện điều khiển, thủy lực tạo lực: điện ra lệnh, motor quay bơm, dầu áp lực đẩy xi lanh để nâng sàn hoặc đánh lái. Quy trình trên một xe cắt kéo chạy điện diễn ra như sau:
- Nâng sàn: người vận hành bóp công tắc kích hoạt và đẩy cần điều khiển. Bộ điều khiển chạy motor bơm và mở van nâng, dầu vào xi lanh nâng, khung cắt kéo duỗi ra.
- Giữ sàn: thả cần, motor dừng, van giữ tải trên xi lanh đóng lại. Dầu bị khóa trong xi lanh nên sàn đứng yên.
- Hạ sàn: bộ điều khiển mở van hạ, dầu từ xi lanh chảy về thùng qua một lỗ tiết lưu. Sàn hạ bằng chính trọng lượng của nó, lỗ tiết lưu giữ tốc độ hạ ổn định.
- Đánh lái: bấm nút lái, motor bơm quay, van lái mở để dầu vào xi lanh lái, bánh trước quay sang hướng cần rẽ.
- Di chuyển: motor di chuyển quay bánh, phanh tự nhả. Thả cần, phanh lò xo đóng lại.
Vì sàn hạ bằng trọng lực, xe vẫn đưa được người xuống khi hết điện, chỉ cần mở van giữ tải bằng tay. Đây là lý do núm hạ khẩn cấp luôn phải được thử trước ca.
Cấu tạo xe cắt kéo khác boom lift ở đâu?
Cấu tạo xe cắt kéo khác boom lift chủ yếu ở cơ cấu nâng và cách giữ thăng bằng: xe cắt kéo nâng thẳng đứng trên chân đế, còn boom lift vươn ra ngoài nên cần bàn xoay, đối trọng và cảm biến vùng làm việc.
| Bộ phận | Xe cắt kéo | Boom lift |
|---|---|---|
| Cơ cấu nâng | Khung chữ X | Cần thẳng hoặc cần gập, có thể thêm cần phụ |
| Bàn xoay | Không có | Có, thường quay được 360 độ |
| Đối trọng | Không cần riêng, khung gầm làm đối trọng | Có khối đối trọng ở đuôi bàn xoay |
| Chống lật khi nâng | Thanh chống ổ gà, cảm biến nghiêng | Cảm biến góc cần, độ duỗi cần, tải giỏ, cảm biến nghiêng |
| Sàn | Rộng, có sàn nới rộng | Giỏ nhỏ, thường 2 người, tự cân bằng |
| Bảng điều khiển dưới | Trên khung gầm | Trên bàn xoay |
Bộ phận nào của xe nâng người hay hỏng nhất?
Những bộ phận của xe nâng người hay hỏng nhất là ắc quy, phớt xi lanh, ống dầu, chổi than motor bơm và các công tắc, cảm biến an toàn. Đây đều là bộ phận chịu mài mòn hoặc chịu môi trường bụi, ẩm.
- Ắc quy: chai do để cạn điện lâu ngày hoặc thiếu nước cất, xe yếu và nhanh hết điện.
- Phớt và ty xi lanh: phớt mòn, ty xước gây xì dầu và tụt sàn. Cách xử lý ty xước có trong bài phục hồi xi lanh xe nâng người bị xước.
- Ống dầu: nứt, phồng hoặc bị cấn ở khớp cắt kéo, gây rò dầu.
- Chổi than motor bơm: mòn làm motor yếu, nâng chậm.
- Công tắc giới hạn và cảm biến: kẹt bụi, đứt dây, khiến xe khóa chức năng và báo lỗi.
Khi xe đứng im không nâng, không hạ, các bước khoanh vùng lỗi theo từng bộ phận có trong bài nguyên nhân xe nâng người không nâng hạ được.
Xem thêm: Tổng quan về các loại xe nâng người và cách chọn xe có trong bài xe nâng người là gì.
Câu hỏi thường gặp về cấu tạo xe nâng người
Xe nâng người có motor đánh lái không?
Xe nâng người cắt kéo phổ biến như Genie GS và JLG ES không có motor đánh lái riêng. Bánh lái được đẩy bằng xi lanh lái thủy lực, còn motor quay khi bấm lái là motor bơm. Motor lái điện chỉ có trên một số dòng xe chạy điện hoàn toàn, không dùng thủy lực.
Xe nâng người cắt kéo dùng ắc quy bao nhiêu vôn?
Xe nâng người cắt kéo cỡ 6–12m phổ biến dùng hệ ắc quy 24V, gồm 4 bình 6V nối tiếp. Các dòng lớn hơn hoặc chạy địa hình có thể dùng điện áp cao hơn hoặc động cơ dầu. Thông số chính xác ghi trên nhãn và trong sổ tay của từng model.
Vì sao xe nâng người vẫn hạ được khi mất điện?
Xe nâng người hạ sàn bằng trọng lực chứ không cần bơm. Khi mất điện, chỉ cần mở van giữ tải trên xi lanh nâng bằng núm hạ khẩn cấp, dầu chảy về thùng và sàn hạ từ từ. Vì vậy núm hạ khẩn cấp phải luôn hoạt động tốt và được thử trước mỗi ca.
Xe nâng người có mấy bảng điều khiển?
Xe nâng người có hai bảng điều khiển: một bảng dưới đất gắn trên thân xe và một bảng trên sàn thao tác. Bảng dưới đất dùng để thử xe và hạ sàn khi người trên sàn gặp sự cố. Bảng trên sàn là nơi người vận hành điều khiển mọi chức năng khi làm việc.
Thanh chống ổ gà trên xe nâng người dùng để làm gì?
Thanh chống ổ gà trên xe nâng người cắt kéo là hai thanh thép dưới gầm, tự hạ xuống khi sàn nâng lên. Thanh này giữ cho bánh xe không rơi sâu xuống hố hoặc rãnh khi xe di chuyển ở trên cao, ngăn xe nghiêng và lật. Thanh không hạ được thì xe khóa chức năng chạy.
