Hướng dẫn vận hành xe nâng người an toàn: 6 bước cho người mới

Lần đầu đứng lên sàn xe nâng người, bạn cần bấm nút nào trước, nâng sàn lúc nào và làm gì khi xe đứng im trên cao? Vận hành xe nâng người gồm 6 bước: khởi động xe, lên sàn, di chuyển tới vị trí, nâng sàn, làm việc trên sàn, rồi hạ sàn và kết thúc ca. Mỗi bước có những thao tác và điều cấm riêng.

Nhiều tình huống nguy hiểm với người mới không đến từ xe hỏng mà từ thao tác sai: đẩy cần mà không biết xe sẽ chạy về hướng nào, nâng sàn khi xe chưa đứng phẳng, hay không biết cách đưa người xuống khi xe báo lỗi trên cao. Bài hướng dẫn vận hành xe nâng người này đi theo đúng thứ tự một ca làm việc, áp dụng cho xe cắt kéo và boom lift.

Vận hành xe nâng người cần những điều kiện gì?

Vận hành xe nâng người cần đủ ba điều kiện: người lái đã được huấn luyện, xe còn hạn kiểm định và đã kiểm tra đạt trước ca, mặt bằng đã được đánh giá an toàn. Thiếu một trong ba điều kiện thì chưa được nâng người lên cao.

• Người vận hành: đã được huấn luyện an toàn lao động và hướng dẫn đúng loại xe sắp dùng. Yêu cầu cụ thể có trong bài chứng chỉ xe nâng người.
• Xe: còn hạn kiểm định và đã qua kiểm tra trước ca theo 5 bước trong bài kiểm tra an toàn xe nâng người.
• Mặt bằng: nền chắc, phẳng, không hố rãnh, không vướng dây điện trên cao và đã rào chắn khu vực bên dưới.
• Bảo hộ: mũ, giày bảo hộ. Làm việc trên boom lift phải đeo dây đai toàn thân, xem bài bảo hộ lao động xe nâng người.

Bảng điều khiển xe nâng người gồm những nút nào?

Xe nâng người có hai bảng điều khiển: bảng dưới đất để thử xe và cứu hộ, bảng trên sàn để người vận hành điều khiển khi làm việc. Vị trí nút khác nhau theo hãng, nhưng các chức năng chính gần như giống nhau.

Bảng điều khiển dưới đất

Bảng điều khiển dưới đất của xe nâng người gắn trên khung gầm xe cắt kéo hoặc trên bàn xoay boom lift. Bảng này gồm:

• Ổ khóa chọn chế độ: chọn điều khiển từ dưới đất, từ trên sàn hoặc tắt máy.
• Nút dừng khẩn cấp màu đỏ: nhấn để ngắt mọi chức năng, kéo ra để mở lại.
• Nút hoặc công tắc nâng, hạ: dùng để thử xe đầu ca và để người dưới đất hạ sàn khi người trên sàn gặp sự cố.

Ở chế độ trên sàn, bảng dưới đất không điều khiển được xe, trừ nút dừng khẩn cấp.

Bảng điều khiển trên sàn thao tác

Bảng điều khiển trên sàn xe nâng người là hộp điều khiển gắn trên lan can, nơi người vận hành ra mọi lệnh khi làm việc. Trên xe cắt kéo, bảng này thường gồm:

• Nút dừng khẩn cấp: luôn trong tầm tay.
• Nút chọn chức năng: chọn chế độ chạy hoặc chế độ nâng. Cùng một cần điều khiển, chế độ chạy thì đẩy cần là xe đi, chế độ nâng thì đẩy cần là sàn lên xuống.
• Cần điều khiển: có công tắc kích hoạt phải bóp giữ thì cần mới có tác dụng, và nút bập bênh ở đầu cần để đánh lái.
• Nút chọn tốc độ và chế độ leo dốc: có trên nhiều dòng xe, dùng khi chạy đường dài hoặc khi lên dốc.
• Còi: báo cho người xung quanh trước khi di chuyển.

Boom lift có thêm các cần riêng để nâng cần, duỗi cần, quay bàn xoay, gập cần phụ và xoay giỏ.

Quy trình 6 bước vận hành xe nâng người

Quy trình vận hành xe nâng người đi theo thứ tự của một ca làm việc: khởi động, lên sàn, di chuyển, nâng sàn, làm việc, hạ sàn và kết thúc. Làm đúng thứ tự giúp không bỏ sót thao tác an toàn nào.

Bước 1: Khởi động xe

1. Bật cầu dao nguồn chính của xe, thường nằm ở khoang ắc quy.
2. Kéo nút dừng khẩn cấp ở cả bảng dưới đất và bảng trên sàn ra vị trí mở.
3. Vặn khóa ở bảng dưới đất sang chế độ điều khiển trên sàn.
4. Xem đồng hồ báo điện hoặc nhiên liệu. Không bắt đầu ca khi ắc quy đã yếu.

Bước 2: Lên sàn thao tác

1. Lên sàn bằng bậc và tay vịn của xe, giữ ba điểm tiếp xúc, không trèo qua lan can.
2. Đóng cửa hoặc thanh chắn sàn sau khi vào.
3. Móc dây đai vào điểm neo trên sàn khi làm việc trên boom lift, hoặc khi quy định công trường yêu cầu với xe cắt kéo.
4. Xếp dụng cụ, vật tư gọn trong sàn, tổng tải không vượt nhãn tải trọng.

Bước 3: Di chuyển xe tới vị trí làm việc

1. Hạ sàn thấp nhất khi chạy quãng dài hoặc qua chỗ nền không đều.
2. Xem mũi tên chỉ hướng trên khung gầm và trên bảng điều khiển để biết đẩy cần thì xe đi về phía nào. Đây là chỗ người mới hay nhầm nhất.
3. Chọn chế độ chạy, bấm còi, bóp công tắc kích hoạt rồi đẩy cần từ từ. Thả cần là xe dừng và phanh tự đóng.
4. Lên dốc hoặc xuống dốc theo đường thẳng, không vượt độ dốc cho phép ghi trên nhãn xe. Khả năng leo dốc được giải thích trong bài gradeability là gì.
5. Dừng xe trên nền phẳng, ngay dưới hoặc sát điểm thi công.

Bước 4: Nâng sàn

1. Nhìn lên kiểm tra dầm, ống, máng cáp, đèn và dây điện trong đường nâng.
2. Chọn chế độ nâng, bóp công tắc kích hoạt, đẩy cần để nâng từ từ.
3. Dừng nâng trước vật cản một khoảng an toàn, không để đầu và tay bị kẹp giữa lan can và kết cấu.
4. Nếu còi báo nghiêng kêu, dừng ngay và hạ sàn. Xe đang đứng vượt độ nghiêng cho phép.

Khi sàn đang nâng, xe vẫn chạy được nhưng tốc độ bị giới hạn rất chậm. Chỉ di chuyển như vậy trên nền phẳng, chắc và quãng ngắn.

Bước 5: Làm việc trên sàn

• Đứng trên mặt sàn, không đứng lên lan can, không kê thang hay thùng để với cao hơn.
• Không tì, buộc vật nặng lên lan can, không kéo cáp hay đẩy kết cấu bên ngoài bằng sức của xe.
• Sàn nới rộng có tải trọng riêng thấp hơn sàn chính, ghi trên nhãn của xe.
• Theo dõi gió khi làm ngoài trời. Dừng việc khi gió vượt mức ghi trên nhãn hoặc khi có sét.
• Giữ người dưới đất ngoài khu vực rào chắn trong suốt thời gian làm việc.

Bước 6: Kết thúc ca làm việc

1. Nhìn xuống kiểm tra không có người, vật tư hay xe khác dưới sàn và quanh khung cắt kéo.
2. Hạ sàn về vị trí thấp nhất, đưa xe về khu vực đỗ trên nền phẳng.
3. Nhấn nút dừng khẩn cấp, vặn khóa về tắt, rút chìa và cất giữ.
4. Cắm sạc ắc quy ở nơi thoáng khí, tránh mưa. Xe sạc đầy thường làm được khoảng 6–8 giờ tùy mức chạy liên tục, nên sạc mỗi cuối ca để ca sau không hết điện giữa chừng.
5. Ghi lại và báo ngay bất kỳ tiếng kêu lạ, rò dầu hay lỗi nào gặp trong ca.

Tham khảo thêm:Tổng quan về các loại xe nâng người có trong bài xe nâng người là gì.

Vận hành xe cắt kéo khác boom lift ở điểm nào?

Vận hành xe cắt kéo chủ yếu là chạy và nâng thẳng đứng, còn vận hành boom lift phải điều khiển thêm cần nâng, bàn xoay và luôn tính tới khoảng vươn của giỏ.

Thao tác chi tiết cho từng loại xe có trong bài hướng dẫn lái xe nâng người cắt kéo và bài hướng dẫn lái xe nâng người boom lift.

Cách xử lý khi xe nâng người gặp sự cố trên cao

Khi xe nâng người gặp sự cố trên cao, người trên sàn phải giữ bình tĩnh, dừng mọi thao tác, rồi đưa sàn xuống theo thứ tự từ bảng trên sàn, bảng dưới đất, tới hạ khẩn cấp.

1. Dừng thao tác: thả cần, nhấn nút dừng khẩn cấp nếu xe có chuyển động lạ.
2. Thử hạ từ bảng trên sàn: mở lại nút dừng khẩn cấp, chọn chế độ nâng và hạ sàn. Nếu xe báo lỗi nghiêng hoặc quá tải, xử lý nguyên nhân trước, như bớt tải.
3. Nhờ người dưới đất hạ từ bảng dưới: người dưới vặn khóa sang chế độ điều khiển dưới đất và hạ sàn.
4. Dùng hạ khẩn cấp khi mất điện: người dưới đất dùng núm hoặc cần hạ khẩn cấp để sàn hạ bằng trọng lực.
5. Báo kỹ thuật: sau khi người đã xuống, treo biển không sử dụng và báo đơn vị cho thuê hoặc kỹ thuật kiểm tra.

Vì vậy mỗi ca luôn cần một người dưới đất biết dùng bảng điều khiển dưới và núm hạ khẩn cấp. Cấu tạo của núm hạ khẩn cấp được giải thích trong bài cấu tạo xe nâng người.

Những điều cấm khi vận hành xe nâng người

Những điều cấm khi vận hành xe nâng người là các thao tác làm mất ổn định xe hoặc vô hiệu hóa hệ thống an toàn.

• Nối tắt, chèn hoặc tháo bất kỳ công tắc, cảm biến an toàn nào.
• Nâng sàn khi xe đứng trên nền dốc, nền đất yếu hoặc sát mép hố.
• Vượt tải trọng sàn hoặc số người cho phép.
• Đứng lên lan can, kê thang hay thùng trên sàn.
• Leo ra khỏi sàn khi sàn đang ở trên cao.
• Dùng xe nâng người để nâng hàng, kéo hay đẩy vật khác.
• Làm việc gần dây điện trên cao khi chưa cắt điện hoặc chưa giữ đủ khoảng cách an toàn.
• Dùng xe chạy dầu trong nhà kín.

Các vụ việc thường gặp khi vi phạm những điều trên được phân tích trong bài tai nạn xe nâng người.

Câu hỏi thường gặp về vận hành xe nâng người

Vận hành xe nâng người có cần chứng chỉ không?

Vận hành xe nâng người cần được huấn luyện an toàn lao động trước khi làm việc, vì xe nâng người thuộc nhóm thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn. Doanh nghiệp phải tổ chức huấn luyện, cấp thẻ và lưu hồ sơ cho người vận hành. Nơi học và cách đăng ký có trong bài học lái xe nâng người ở đâu.

Xe nâng người có chạy được khi sàn đang nâng không?

Xe nâng người cắt kéo và boom lift tự hành vẫn chạy được khi sàn đang nâng, nhưng bộ điều khiển tự giới hạn tốc độ rất chậm. Chỉ nên di chuyển như vậy trên nền phẳng, chắc, quãng ngắn và đã kiểm tra không có hố rãnh. Khi chạy quãng dài, luôn hạ sàn xuống thấp nhất.

Có được vận hành xe nâng người khi trời mưa không?

Xe nâng người dùng được ngoài trời có thể làm việc khi mưa nhỏ, nhưng phải dừng khi có sét, khi gió vượt mức ghi trên nhãn xe hoặc khi mưa làm nền và sàn trơn trượt. Xe cắt kéo chỉ dành cho trong nhà thì không đưa ra ngoài trời mưa. Sạc ắc quy luôn phải ở nơi khô ráo.

Đẩy cần điều khiển mà xe không chạy là do đâu?

Xe nâng người không chạy khi đẩy cần thường do chưa bóp công tắc kích hoạt, đang ở chế độ nâng thay vì chế độ chạy, nút dừng khẩn cấp chưa mở, hoặc xe đang khóa vì nghiêng hay quá tải. Nếu đã kiểm tra hết mà xe vẫn đứng im, hạ sàn xuống và báo kỹ thuật.

Người mới cần bao lâu để vận hành thành thạo xe nâng người?

Người mới vận hành xe nâng người cần hoàn thành khóa huấn luyện an toàn, sau đó làm quen với đúng model xe sẽ dùng trên mặt bằng trống trước khi nâng sàn ở công trình. Thời gian làm quen tùy loại xe: xe cắt kéo đơn giản hơn nhiều so với boom lift có nhiều chức năng cần.