Xe nâng người
Xe nâng người cắt kéo
Xe nâng người Boom Lift
Thang nâng người
Xe nâng hàng
Xe nâng dầu
Xe nâng điệnBảng điều khiển xe nâng gồm ba nhóm: điều khiển di chuyển, điều khiển nâng hạ và đồng hồ, đèn báo. Nhóm di chuyển có vô lăng, cần số, bàn đạp; nhóm nâng hạ là các cần thủy lực. Trên phần lớn xe ngồi lái, kéo cần về phía người lái là nâng càng hoặc ngả khung về sau, đẩy cần ra là hạ càng hoặc nghiêng khung ra trước.
Hiểu sai một cần gạt là hạ nhầm hàng; bỏ qua một đèn báo đỏ là hỏng máy. Bài này giải thích từng bộ phận trên bảng điều khiển xe nâng, cách dùng, khác biệt giữa xe dầu và xe điện, và ý nghĩa các đèn báo thường gặp.
Bảng điều khiển xe nâng gồm những gì?
Bảng điều khiển xe nâng là toàn bộ cơ cấu người lái dùng để điều khiển xe, gồm vô lăng, cần số, các cần thủy lực, bàn đạp, công tắc và đồng hồ. Vị trí có thể khác nhau giữa các hãng, nhưng chức năng và ký hiệu phần lớn theo chuẩn quốc tế ISO 3287 về ký hiệu điều khiển trên xe công nghiệp.
| Nhóm | Bộ phận | Vị trí thường gặp |
|---|---|---|
| Di chuyển | Vô lăng có núm cầm | Trước mặt người lái |
| Di chuyển | Cần số tiến, lùi | Trụ lái, bên trái |
| Di chuyển | Bàn đạp ga, phanh, nhích | Dưới chân |
| Di chuyển | Phanh tay | Bên trái ghế hoặc nút điện tử |
| Nâng hạ | Cần nâng hạ, cần nghiêng, cần dịch càng | Bên phải người lái |
| Hiển thị | Đồng hồ, đèn báo, màn hình | Trên trụ lái |
| An toàn | Còi, công tắc khóa, nút dừng khẩn cấp (xe điện) | Trên vô lăng, trụ lái hoặc bảng phụ |
Vô lăng xe nâng khác vô lăng ô tô thế nào?
Vô lăng xe nâng có núm cầm để lái bằng một tay trái, và điều khiển bánh sau thay vì bánh trước như ô tô. Tay phải vì thế luôn rảnh để điều khiển các cần thủy lực.
- Núm cầm trên vành vô lăng giúp quay vô lăng nhanh nhiều vòng khi xe xoay trong lối hẹp.
- Trợ lực lái thủy lực giúp vô lăng nhẹ ngay cả khi xe đứng yên.
- Nhiều xe cho phép chỉnh độ nghiêng trụ lái, để người lái ngồi đúng tư thế.
Vì xe lái bằng bánh sau, đuôi xe văng ngược chiều khi cua; cách xử lý có trong bài cách lái xe nâng.
Cần điều khiển nâng hạ hoạt động thế nào?
Các cần điều khiển nâng hạ là các cần thủy lực bên phải người lái, mỗi cần điều khiển một chuyển động của càng hoặc khung nâng. Xe ngồi lái thông dụng có hai hoặc ba cần, đếm từ trái sang phải.
| Cần | Kéo về phía người lái | Đẩy ra phía trước |
|---|---|---|
| Cần nâng hạ (thường là cần trái) | Nâng càng | Hạ càng |
| Cần nghiêng (thường là cần giữa) | Ngả khung về sau | Nghiêng khung ra trước |
| Cần dịch càng (nếu có) | Dịch càng sang một bên | Dịch càng sang bên kia |
| Cần phụ (nếu có) | Điều khiển bộ công tác như kẹp, xoay | Theo ký hiệu trên núm |
Quy ước chung trên xe ngồi lái; ký hiệu trên núm cần của đúng chiếc xe là căn cứ cuối cùng.
- Tốc độ nâng hạ tỷ lệ với độ gạt cần: gạt ít thì càng chạy chậm, gạt hết thì chạy nhanh.
- Với xe dầu, đạp ga khi kéo cần nâng để bơm quay nhanh hơn; với xe điện, bơm được điều khiển tự động theo độ gạt cần.
- Chỉ gạt cần khi xe đã dừng hẳn, chân giữ phanh.
Joystick trên xe nâng điện dùng như thế nào?
Joystick trên xe nâng điện là tay trang điều khiển gom nhiều chức năng vào một hoặc vài cần nhỏ, thường gặp trên reach truck, stacker đứng lái và xe điện đời mới. Người lái điều khiển bằng đầu ngón tay thay vì kéo cả cánh tay.
- Joystick đa năng: một cần gạt trước sau để nâng hạ, gạt trái phải hoặc xoay để nghiêng khung, dịch càng.
- Cần ngón tay (fingertip lever): nhiều cần nhỏ xếp cạnh nhau, mỗi cần một chức năng như cần thường nhưng hành trình ngắn.
- Nút trên joystick: có thể gồm còi, chọn chiều chạy hoặc chọn chức năng phụ.
Joystick giúp thao tác nhẹ và chính xác, nhưng người quen cần gạt cơ nên tập lại ở tải nhẹ trước, vì hành trình cần rất ngắn.
Cần số tiến lùi nằm ở đâu?
Cần số tiến lùi của xe nâng ngồi lái thường nằm bên trái trụ lái, gồm ba vị trí: tiến (F), trung gian (N) và lùi (R). Đẩy cần về trước là tiến, kéo về sau là lùi.
- Luôn về N trước khi khởi động và khi dừng đỗ.
- Chỉ đổi chiều khi xe đã dừng hẳn, để không giật hàng và mòn hộp số.
- Một số xe điện đặt nút chọn chiều trên joystick, hoặc dùng hai bàn đạp riêng cho tiến và lùi.
Các bàn đạp trên xe nâng dùng để làm gì?
Các bàn đạp trên xe nâng khác nhau theo loại xe: xe nâng dầu thường có ba bàn đạp, xe nâng điện ngồi lái có hai. Xe đứng lái có bàn đạp phanh và bàn đạp an toàn.
| Bàn đạp | Xe dầu | Xe điện ngồi lái | Xe điện đứng lái |
|---|---|---|---|
| Bàn đạp nhích (inching), bên trái | Có | – | – |
| Bàn đạp phanh | Có | Có | Có |
| Bàn đạp ga, bên phải | Có | Có | Thường thay bằng núm, cần trên tay lái |
| Bàn đạp an toàn (deadman, footswitch) | – | – | Có: phải giữ thì xe mới chạy |
Bàn đạp nhích cắt bớt truyền động để xe chỉ nhích chậm, trong khi người lái vẫn đạp ga để bơm thủy lực nâng nhanh. Đạp bàn đạp nhích quá lâu khi chở nặng làm ly hợp hộp số trượt và nóng. Bàn đạp nhích kẹt là một nguyên nhân khiến xe nâng không tiến lùi được.
Ý nghĩa đèn báo trên đồng hồ xe nâng
Đèn báo trên đồng hồ xe nâng cho biết tình trạng động cơ, ắc quy và hệ thống an toàn. Phần lớn hãng dùng màu đỏ cho lỗi phải dừng xe ngay, màu vàng cho cảnh báo cần xử lý sớm. Hình dạng ký hiệu có thể khác nhau giữa các hãng, nên luôn đối chiếu sổ tay của đúng model.
Đèn báo trên xe nâng dầu, xe nâng gas
| Đèn báo | Ý nghĩa | Việc cần làm |
|---|---|---|
| Áp suất dầu động cơ (hình bình dầu) | Áp dầu bôi trơn thấp | Dừng xe, tắt máy ngay, kiểm tra mức dầu |
| Nhiệt độ nước làm mát | Động cơ quá nóng | Dừng tải, để máy chạy không tải cho nguội rồi tắt; kiểm tra nước làm mát khi máy đã nguội |
| Nạp điện (hình ắc quy) | Máy phát không nạp điện cho ắc quy | Kiểm tra dây curoa, máy phát; báo thợ |
| Sấy nóng máy (xe dầu) | Bugi sấy đang làm việc | Chờ đèn tắt rồi mới đề máy |
| Nước lẫn trong nhiên liệu | Bộ tách nước đầy | Xả nước ở bộ tách nước theo sổ tay |
| Mức nhiên liệu thấp | Sắp hết dầu hoặc gas | Tiếp nhiên liệu, thay bình gas |
| Phanh tay | Phanh tay đang kéo | Nhả hẳn phanh tay trước khi chạy |
| Dây an toàn, hệ thống giám sát người lái | Người lái chưa ngồi đúng hoặc chưa cài dây | Ngồi đúng vị trí, cài dây, về N rồi vào số lại |
Đèn báo trên xe nâng điện
| Đèn báo, hiển thị | Ý nghĩa | Việc cần làm |
|---|---|---|
| Mức pin (BDI) | Dung lượng ắc quy còn lại | Sạc khi pin xuống mức hãng khuyến cáo, không để xả cạn |
| Khóa nâng khi pin thấp | Nhiều xe tự ngắt chức năng nâng khi pin quá thấp để bảo vệ ắc quy | Đưa xe về sạc; chức năng nâng hoạt động lại sau khi sạc |
| Mã lỗi bộ điều khiển | Bộ điều khiển phát hiện lỗi | Ghi mã, tắt mở khóa, tra sổ tay hoặc báo thợ |
| Quá nhiệt mô-tơ, bộ điều khiển | Xe đang làm việc quá tải hoặc chạy dốc lâu | Cho xe nghỉ, giảm tải |
| Nhắc bảo dưỡng (hình cờ lê) | Tới mốc giờ bảo dưỡng | Lên lịch bảo dưỡng |
| Đồng hồ giờ vận hành | Tổng số giờ xe đã chạy | Căn cứ tính mốc bảo dưỡng |
Một số hãng có hệ thống giám sát người lái, như OPS của Toyota. Khi người lái rời ghế, hệ thống tự ngắt di chuyển và khóa nâng, nghiêng, kèm đèn báo (nguồn). Mốc giờ trên đồng hồ dùng để lập lịch trong bài bảo dưỡng xe nâng.
[CẦN BỔ SUNG: ảnh thật đồng hồ và đèn báo của 1 – 2 dòng xe phổ biến trong đội xe đối tác, chụp khi bật khóa để các đèn cùng sáng]
Nút dừng khẩn cấp và các công tắc khác
Nút dừng khẩn cấp là nút đỏ ngắt toàn bộ nguồn điều khiển, có trên xe nâng điện và nhiều xe đời mới. Nhấn khi xe có dấu hiệu mất kiểm soát; nhả bằng cách xoay hoặc kéo nút theo chiều mũi tên.
- Công tắc khóa: bật nguồn và khởi động; xe điện thường có thêm khóa bằng mã hoặc thẻ.
- Còi: thường ở giữa vô lăng hoặc trên joystick; bấm ở góc khuất và khi lùi.
- Công tắc đèn: đèn pha, đèn xoay cảnh báo, đèn chiếu điểm xuống sàn.
- Phanh tay: dạng cần kéo hoặc nút điện tử, luôn kéo khi rời xe.
Tên tiếng Anh của các bộ phận này, dùng khi đọc sổ tay hãng, có trong bài xe nâng tiếng Anh là gì.
Câu hỏi thường gặp về bảng điều khiển xe nâng
Đèn áp suất dầu sáng khi đang chạy phải làm gì?
Khi đèn áp suất dầu động cơ sáng lúc xe đang chạy, người lái cần hạ hàng, dừng xe và tắt máy ngay. Chạy tiếp khi áp dầu thấp có thể làm hỏng động cơ chỉ trong thời gian ngắn. Kiểm tra mức dầu máy; mức dầu đủ mà đèn vẫn sáng thì báo thợ.
Xe nâng điện báo pin thấp có nâng hàng được không?
Nhiều xe nâng điện tự ngắt chức năng nâng khi pin xuống quá thấp, nhưng vẫn cho xe chạy chậm để về khu sạc. Đây là tính năng bảo vệ ắc quy, không phải lỗi. Người lái nên sạc trước khi pin tới mức này để không bị gián đoạn công việc.
Ký hiệu trên cần điều khiển xe nâng theo chuẩn nào?
Ký hiệu trên cần điều khiển và màn hình xe nâng phần lớn theo tiêu chuẩn quốc tế ISO 3287 về ký hiệu điều khiển trên xe công nghiệp. Nhờ vậy, mũi tên nâng hạ, nghiêng khung trên xe của các hãng khác nhau có hình dạng tương tự nhau.
Vì sao xe nâng dầu có bàn đạp nhích?
Xe nâng dầu có bàn đạp nhích để người lái vừa cho xe nhích chậm sát pallet, vừa giữ vòng tua máy cao để bơm thủy lực nâng nhanh. Xe nâng điện không cần bàn đạp này vì bơm thủy lực có mô-tơ riêng.
Kết luận
Bảng điều khiển xe nâng gồm nhóm di chuyển, nhóm nâng hạ và nhóm đồng hồ, đèn báo. Nắm quy ước kéo về là nâng hoặc ngả sau, đẩy ra là hạ hoặc nghiêng trước, và dừng xe ngay khi đèn đỏ sáng, là hai điều cần nhớ nhất.
