Cách lái xe nâng cho người mới: 6 kỹ năng cơ bản cần tập

Cách lái xe nâng khác lái ô tô ở ba điểm: xe lái bằng bánh sau, trọng tâm thay đổi theo hàng trên càng, và tay phải phải điều khiển thêm cần nâng, cần nghiêng. Người mới cần tập sáu kỹ năng theo thứ tự: tư thế, cần điều khiển, chạy tiến lùi, cua, lên xuống dốc, lấy và đặt pallet.

Người đã quen lái ô tô thường gặp khó ở đúng chỗ tưởng dễ nhất: đánh lái như ô tô thì đuôi xe nâng quét vào kệ. Bài hướng dẫn lái xe nâng này đi qua từng kỹ năng, kỹ thuật lái xe nâng điện, thứ tự tập cho người mới và các lỗi hay mắc. Lưu ý: chỉ lái xe nâng thật tại nơi làm việc khi đã có thẻ an toàn và chứng chỉ vận hành.

Lái xe nâng khác lái ô tô ở điểm nào?

Lái xe nâng khác lái ô tô vì xe nâng được thiết kế để nâng hàng trong không gian hẹp, không phải để chạy nhanh trên đường. Năm khác biệt dưới đây là lý do người lái ô tô giỏi vẫn phải học lại từ đầu.

Các bộ phận điều khiển trên xe nâng gồm những gì?

Các bộ phận điều khiển trên xe nâng gồm vô lăng có núm cầm, cần số tiến lùi, các cần thủy lực bên phải và hai hoặc ba bàn đạp. Vị trí có thể khác nhau giữa các hãng, nhưng chức năng giống nhau.

Ký hiệu, đèn báo và vị trí từng cần trên các dòng xe phổ biến có trong bài bảng điều khiển xe nâng.

6 kỹ năng lái xe nâng cơ bản người mới học cần biết

Sáu kỹ năng lái xe nâng cơ bản là ngồi đúng tư thế, điều khiển cần thủy lực, chạy tiến lùi, cua, lên xuống dốc, lấy và đặt pallet. Tập theo đúng thứ tự này, vì mỗi kỹ năng sau dùng lại kỹ năng trước.

Kỹ năng 1: Ngồi đúng tư thế và cầm lái

Tư thế lái xe nâng đúng là ngồi hết lưng ghế, cài dây an toàn, chỉnh ghế sao cho chân đạp hết hành trình phanh mà gối vẫn hơi chùng. Tay trái cầm núm vô lăng, tay phải đặt gần các cần thủy lực. Toàn bộ tay, chân và đầu phải nằm trong khung bảo vệ đầu suốt khi xe hoạt động.

Kỹ năng 2: Điều khiển cần nâng hạ và cần nghiêng

Cần nâng hạ và cần nghiêng là hai cần dùng nhiều nhất. Trên phần lớn xe đối trọng, kéo cần về phía người lái là nâng càng hoặc ngả khung về sau, đẩy cần ra là hạ càng hoặc nghiêng khung ra trước. Ký hiệu trên núm cần của đúng chiếc xe mới là căn cứ.

• Nhích cần nhẹ để nâng hạ từ từ; kéo mạnh làm hàng giật và dễ rơi.
• Chỉ nâng, hạ, nghiêng khi xe đã dừng hẳn, chân giữ phanh.
• Với xe dầu, đạp ga nhẹ khi đang kéo cần nâng để bơm thủy lực quay nhanh hơn, càng lên nhanh hơn.

Kỹ năng 3: Chạy xe nâng tiến, lùi và dừng xe

Chạy tiến, lùi và dừng xe nâng êm là nền tảng để giữ hàng không xô lệch. Trước khi vào số, càng phải ở độ cao di chuyển, cách sàn khoảng 10 – 15 cm, khung ngả về sau.

• Nhả phanh tay, vào số, đạp ga từ từ; xe nâng tăng tốc nhanh hơn cảm giác của người quen ô tô.
• Dừng hẳn rồi mới đổi chiều tiến, lùi; đổi số khi xe còn chạy làm giật hàng và mòn hộp số.
• Khi lùi, quay người nhìn về phía sau, không chỉ nhìn gương.
• Phanh sớm và nhẹ, nhất là khi đang có tải.

Kỹ năng 4: Cua khi xe lái bằng bánh sau

Cua xe nâng khó nhất với người mới vì xe lái bằng bánh sau: khi xe rẽ, đuôi xe văng ra phía ngược với hướng rẽ. Hướng dẫn của OSHA khuyên bắt đầu vào cua sát góc trong, để đầu xe đi hết góc trước khi đuôi xe quét ra (nguồn).

• Giảm tốc trước khi cua, không đánh lái gắt khi xe đang chạy nhanh.
• Nhìn cả đuôi xe và hàng khi cua, bấm còi ở góc khuất.
• Giữ khoảng trống với kệ và cột ở phía ngoài vòng cua, vì đó là phía đuôi xe quét qua.

Kỹ năng 5: Lên xuống dốc

Lên xuống dốc bằng xe nâng có một quy tắc cần nhớ: có tải thì hàng luôn hướng lên phía đỉnh dốc, không tải thì càng luôn hướng xuống chân dốc. Quy tắc này nằm trong quy định 29 CFR 1910.178(n)(7) của OSHA và hướng dẫn của CCOHS.

Không quay đầu xe và không chạy ngang trên dốc. Lên xuống dốc chậm, không phanh gấp giữa dốc.

Kỹ năng 6: Lấy và đặt pallet

Lấy và đặt pallet là kỹ năng cuối vì cần phối hợp cả lái, cần thủy lực và quan sát. Điểm khó nhất là căn càng thẳng giữa pallet mà không đâm mũi càng vào hàng.

• Dừng xe thẳng góc, cách pallet một khoảng ngắn, chỉnh độ rộng hai càng theo lỗ pallet.
• Đưa càng song song mặt sàn ở đúng độ cao lỗ pallet, dùng cần dịch càng để căn giữa nếu có.
• Tiến chậm cho tới khi càng vào hết chiều sâu pallet, nâng nhẹ khỏi sàn, ngả khung về sau rồi mới lùi ra.
• Khi đặt lên kệ, dừng xe trước ô kệ, đưa khung về thẳng đứng, nâng hàng cao hơn mặt thanh đỡ một chút rồi mới tiến vào.

Các bước lấy và đặt hàng theo đúng thứ tự trong ca làm việc có trong bài quy trình vận hành xe nâng.

Cách lái xe nâng điện khác xe nâng dầu thế nào?

Hướng dẫn lái xe nâng điện: về cơ bản giống xe nâng dầu, nhưng khác ở bàn đạp, cảm giác tăng tốc và cách xe giảm tốc. Người chuyển từ xe dầu sang xe điện nên tập lại ở khu vực trống trước khi chở hàng.

• Xe nâng điện thường chỉ có hai bàn đạp là ga và phanh, không có bàn đạp nhích.
• Xe điện tăng tốc ngay khi đạp ga, nên đạp nhẹ hơn xe dầu, nhất là trong lối kệ hẹp.
• Nhiều xe điện tự giảm tốc khi nhả ga, người mới cần làm quen để không dừng quá sớm trước pallet.
• Xe nâng điện đứng lái như reach truck, stacker thường có bàn đạp an toàn phải giữ thì xe mới chạy; nhấc chân khỏi bàn đạp là xe dừng.

Đặc điểm từng dòng xe điện đứng lái, ngồi lái có trong bài các loại xe nâng.

Người mới nên tập lái xe nâng theo thứ tự nào?

Người mới nên tập lái xe nâng từ không tải tới có tải, từ khu vực trống tới lối kệ, và luôn có người hướng dẫn đủ chứng chỉ đi kèm. Bỏ bước để “chạy hàng thật cho nhanh” là cách học dẫn tới va quệt kệ và rơi hàng.

1. Chạy thẳng tiến, lùi và dừng trong khu vực trống, không tải.
2. Cua theo hình số 8 quanh cọc tiêu để làm quen đuôi xe văng.
3. Lấy và đặt pallet rỗng trên sàn.
4. Lấy và đặt pallet có tải nhẹ trên sàn.
5. Đặt pallet lên kệ tầng thấp, rồi mới lên tầng cao hơn.
6. Chạy trong lối kệ thật và lên xuống dốc khi các bài trên đã thành phản xạ.

Những lỗi người mới lái xe nâng hay mắc

Những lỗi người mới lái xe nâng hay mắc đều đến từ thói quen lái ô tô hoặc từ việc vội. Các lỗi dưới đây xếp theo mức nguy hiểm.

1. Đánh lái gắt như ô tô, đuôi xe quét vào kệ hoặc người đứng cạnh.
2. Chạy khi càng còn nâng cao, xe dễ lật khi cua hoặc phanh.
3. Vừa chạy vừa nâng hạ càng, hàng xô lệch và rơi.
4. Đổi chiều khi xe chưa dừng hẳn, hàng giật mạnh.
5. Lên xuống dốc sai hướng, hàng hướng xuống chân dốc.
6. Nhìn gương khi lùi thay vì quay người nhìn trực tiếp.

Nguyên tắc chống lật xe và tránh va người đi bộ có trong bài an toàn xe nâng.

Câu hỏi thường gặp về cách lái xe nâng

Học lái xe nâng mất bao lâu?

Thời gian học lái xe nâng gồm phần huấn luyện an toàn nhóm 3 theo Nghị định 44/2016/NĐ-CP, ít nhất 24 giờ tính cả kiểm tra, và phần học vận hành để lấy chứng chỉ do từng cơ sở đào tạo quy định. Sau đó người mới vẫn cần thời gian lái kèm người hướng dẫn tại nơi làm việc.

Có bằng lái ô tô có lái được xe nâng không?

Bằng lái ô tô không thay thế được chứng chỉ vận hành xe nâng. Người lái xe nâng hàng trong nhà xưởng cần thẻ an toàn nhóm 3 và chứng chỉ vận hành xe nâng hàng theo QCVN 25:2015/BLĐTBXH. Hồ sơ và nơi học có trong bài chứng chỉ vận hành xe nâng.

Lái xe nâng ở cảng khác gì lái xe nâng trong kho?

Lái xe nâng ở cảng thường dùng xe tải trọng lớn, lốp hơi, chạy ngoài trời trên bãi rộng, có khi phải nâng container rỗng. Người lái cần được huấn luyện riêng cho đúng loại xe đó, vì bán kính quay, tầm nhìn và bảng tải khác hẳn xe nâng 2 – 3 tấn trong kho.

Chạy xe nâng bao nhiêu km/h là an toàn?

Tốc độ an toàn khi chạy xe nâng là tốc độ cho phép dừng xe an toàn trong mọi tình huống, theo nguyên tắc của OSHA. Tốc độ cụ thể trong nhà xưởng do nội quy từng cơ sở quy định bằng biển báo; người mới nên chạy chậm hơn mức tối đa cho tới khi quen xe.

Kết luận

Cách lái xe nâng khác lái ô tô ở bánh lái sau, trọng tâm thay đổi và các cần thủy lực bên tay phải. Người mới nên tập sáu kỹ năng theo thứ tự, từ không tải tới có tải. Chỉ lái thật tại nơi làm việc khi đã có thẻ an toàn và chứng chỉ vận hành.